ከኬኒያው ፕሬዜዳንታዊ ምርጫ ምን እንማራለን?

March 5, 2013

በታምሩ ገዳ (tamgeda@gmail.com)

Click here for PDF

East Arican Kenya election 2013

ለውጥ ፈላጊ ኬንያዊያን መራጮች ደምጽ ለመሰጠት ተራቸውን ሲጠባበቁ

ህዝባዊ  ምርጫዎች  በመጡ ቁጥር ስልጣኑን እነማን ይርከባሉ? ምርጫው ምን አዲስ  ነገር ይፈጥርልን ይሆን? ምርጫው ሰላም ወይም  አለመረጋጋት … ወዘተ ይቀሰቀስ ይሆን? የሚሉ መሰል  ጥያቄዎች በበርካታ መራጮች  አይምሮ ውስጥ መመላለሱ የተለመደ ነው፡፡

ከአምስት አመት (2007\2008 እ ኤ አ) በፊት ተካሄዶ  በነበረው  ፕሬዜዳንታዊ  ምርጫ ሳቢያ  ከ1300 በላይ ዜጎቿን ያጣች ፡ከ600ሺህ በላይ ዜጎቿ የተፈናቀሉባት  እና   በቤሊዮኖች  የአሜሪካ ዶላሮች  የሚገመቱ ንብረቶች  የወደሙባት  ጎረቤት አገር  ኬኒያ  በያዝነው  የፈረንጆቹ መጋቢት 4 2013 እኤአ ፕሬዜዳንታዊ  ምርጫ አድርጋለች፡፡ ከአንድ  ሳምንት በፊት በጋዜጠኞች አዘጋጅነት  ስምንት እጩ ፕሬዜዳንታዊ  ተመራጮች  ባደረጉት  3 ሰአት  የፈጀ የመጀመሪያው ዙር  ክርክር  በ34  ራዲዮኖች  እና  ስምንት የቴሌቭዥን ጣቢያዎች  በቀጥታ ተተላልፋል፡፡ ይህ ከትምህርት  ፖሊሲ  አንስቶ  እስከ የዘር ማጥፋት  ወንጀል  ክስ  ድረስ  ያካተተው  ክርክር  ከ40ሚሊዮን  በላይ የሚገመተው  የኬኒያ  ህዝብን  ቀልብ ከመሳብ አልፎ አለማቀፋዊ  ትኩርትን  መሳቡ አልቀረም፡፡

በዚህ የጦፈ ክርክር ላይ እጩ ፕሬዜዳንታዊ ተመራጮቹ ከተሰጣቸው  ጊዜ ሲያልፉ ወይም  ለጥያቄው  ተገቢ ምላሽ ሲያጡ  ተናጋሪዎቹን በማቋረጥ  ተከታታይ ጥያቄዎችን   ያለ ፍርሃት በመደርደር (እንደ አስፈላጊነቱ ) በማድረጋቸው  አወያዮቹ  (ሞደሬተሮቹ) ከፍተኛ  ሚና  ተጫውተዋል፡፡ የወዳጆች  መገናኛ ብዙሃናት  የሆኑት  አነ ፌስ ቡክ እና ቲዊተርም ቢሆኑ  በአስተያየት ሰጬዎች ተጨናንቀው ነበር  የሰነበቱት ፡፡ የበርካታ  ኬኒያዊያን አንገት  ያስደፋው  እና ቁስሉ  እስከ ዛሬ ድረስ  ያልደረቀው  የ ድህረ 2007\2008 እኤአ ምርጫ መዘዝ በሰሞኑ የምረጡኝ ዘመቻ  ክርክር  ላይ መነሳቱ አልቀረም፡፡ በአይነ ቁራኛ  የሚተያዩት እና  በሰሞኑ  ምርጫ ላይ  የአሸናፊነቱ እድል እንዳላቸው   ሰፊ  ግምት  ተሰጥቷቸው  የነበሩት   ጠ\ሚ\ር ሪያላ ኦዲንጋ  እና   የኬኒያ መሰራች  እና የመጀመሪያው ፕሬዜዳንት የነበሩት ጆሞ ኬኔያታ  ወንድ ልጅ የሆኑት   ኡሁሩ ኬኔያታ ያለፈው ቅራኔያቸውን  እና ልዩነታቸውን  ወደጎን በማድረግ :  ከጥላቻ እና ከከፋፋይነት   አመለካከት ይልቅ  በአገር ጉዳይ አብሮ መስራት  ጠቀሜታ  እንዳለው  በተለያዩ  መድረኮች  ላይ  የተናገሩ  ሲሆን  ያለፈውን  ቁርቋሶ በተመለከተ እጃቸው አለበት  ተብልው   እስከ አሁን ድረስ ከተከሰሱት  14 ሰዎች  መካከል  አንዱ የሆኑት  እጩ ፕሬዜዳንት ኡሁሩ  ኬኔያታ “ ፕሬዜዳንት   ሆነው ቢመረጡ በሆላንዷ   ዘ- ሄግ  ከተማ  በተሰየመው   የአለማቀፉ የወንጅለኞች ችሎት

(ICC) የቀረበቦትን  የዘር ማጥፋት  ውንጀላን እንዴት ያደረጋሉ?” ለሚለው የሞደሬተሩ (አወያዩ) ጥያቄ ሲመልሱ “የኬኒያ ህዝብ እንዳገለግለው ከመረጠኝ  በ ዘ- ሄግ ላይ የቀረበብኝ ውንጀላን  በተመለከተ  ተሟግቼ እራሴን ነጻ አደርጋለሁ” ሲሉ  ምላሽ ሰጥተዋል ፡፡

በምረጡኝ  ክርክሩ ላይ  የተሳተፉት ጠ\ሚ\ር ኦዲንጋ  ለጥቅ አድርገው “  ዘ- ሄግ  ላይ ሆኖ  አገርን በስካይ ፔ(ኢንተርኔት አማካኝነት ) መምራት ከባድ ይመስለኛል ፡፡ተቃዋሚ ነን የሚሉ  ወገኖች  ካግበሰበሱት ሰፋፊ መሬት ጥቂቱን እንኳን  ለደሃው ህዝብ ቢያካፍሉ?  በማለት  ታዋቂው ፎርቢስ መጽሄት  በቅርቡ የኬኔያው ቁጥር አንድ  ቱጃር ሲል የሰየማቸው  ኡሁሩ ኬኔያታን  በነገር ወረፍ አድርገዋቸዋል፡፡   በነገራችን ላይ ኡሁሩ ኬኔያታ እና የጥምረት አጋራቸው  የሆኑት ዊሌየም ሩቶ  በ ዘ- ሄግ  ላይ የተረመሰረተባቸው ክስ አነርሱን ከፖለቲካው  መድረክ ለማባረረ በስልጣን ላይ ባለው  ገዤ መንግስት እና በምእራባዊያን የተወጠነባቸው  ሴራ አንደሆነ ይናገራሉ፡፡

ሰሞኑን የተሰበሰቡ  ቅድመ የህዝብ የምርጫ አስተያየቶች እንዳመለከቱት ምርጫው  ከአንድ ሳምንት ቀደም ብሎ  ቢካሄድ  ኖሮ ኡሁሩ ኬኔያታ  ጠ\ሚ\ር ኦዲንጋን በ740 ሺህ ድምጽ አንደሚያሸንፋቸው  የምርጫ ተንታኞች ተንበየው  ነበር ፡፡ ያለፈውን  ፕሬዜዳንታዊ ምርጫን ተከትሎ  ኬኔያ በደረሰባት  የፖለቲካዊ  ፡የኤኮኖሚያዊ እና ማህበራዊ  ቀውስ ሳቢያ  አለማቀፉ ማህበረሰብ  በተለይ ደግሞ የቀድሞው የተመድ ዋና ጸሃፊ  የሆኑት  ጋናዊው ኮፌ አናን አማካኝነት  የተካሄደው  የሸምጋይነት  ጥረት  የተነሳ በጡረታ ተሰናባቹ በፕሬዜዳንት  ማዋዬ ኬባኬ  እና  በተቀናቃኛቸው የአሁኑ ጠ\ሚ\ር ኦዲንጋ መካከል  ጥምር መንግስት  ለማቋቋም የተገደደችው ጎረቤት አገር   ኬኔያ ህገመን ግስቷን   በአዲስ መልክ  በማሻሻል፡የፍትህ ስርአቷ ገለልተኛ  እንዲሆን ጥርት በማድረግ  በኩል  እና  ዜጎቿን ለብቀላ የሚጋብዙ  ቃላትን እና  ብሄርን በብሄር ላይ ለአመጻ የሚያነሳሱ አስተያየቶችን  ከመጠቀም የሚያግድ  የቁጥጥር ኮሚሽን  በማቋቋም  የሰሞኑ ምርጫ 2013 እኤአ የተሻለ  ምርጫ ለማድረግ  ውስጣዊ  ጥረቶችን  ብታደርግም  ምርጫ ይሳካ ዘንድ  ያለፈውን ደህረ ምርጫ ይመሰለ ዘግናኝ፡ የብቀላ  እና ኤ-ዲሞክራሲያዊ እርምጃ እንዳይደገም  እና  የናይሮቤ መንግስት ዜጎቹን እንዲታደግ  የአለማቀፉ ማህበረሰብ   ከማሰጠንቀቀ አልቦዘንም፡፡  በወላጅ አባታቸው በኩል ኬኔያዊ ዝርያ ያላቸው    የአሜሪካው   ፕሬዜዳንት  ባራክ ኦባማ  ሰሞኑን  ለኬኔያ ህዝብ በላኩት  የቬዲዮ  መልእክት ኬኔያዊያን  ነጻ ፡ዴሞክራሲያዊ  እና  የሰከነ  ምርጫ እንዲያካሄዱ ተማጽነዋል፡፡ የኬኔያ ቀኝ ገዢ  የነበረችው እንግሊዝም  በበኩሏ በምረጫ ስም  ስርአተ አልበኝነት  እንዲከሰት እንደማትሻ  ገልጻለች  ፡፡

ባለፈው ሳምንት (ሰኞ እለት)  ለሁለተኛ   እና የመጨረሻ ዙር  ፕሬዜዳንታዊ ክርክር  ወደ መገናኛ ብዙሃናት ብቅ ያሉት  እጩ ፕሬዜዳንቶች  ከአንድ ቀን ቀደም ብሎ (እሁድ እለት)  በተካሄደ  አንድ ታላቅ መንፈሳዊ  ጉባኤ  ላይ በመገኘት ከህዝቡ  ጋር የህብረት   ጸሎት  ያደረጉ  ሲሆን  ልዩነቶቻቸውን   በማጥበብ  ኬኔያን ወደ ተሻለ  እና ዲሞክራሳዊ  ስርአት  የሚለውጧት  ኬኔያዊያን  ብቻ እንደሆኑ  በጾሎት ስርአቱ ላይ ለተገኘው በ አስር ሺዎች ለሚቆጠር መራጭ  እና ጸሎተኛ  ህዝብ በጋራ  ተናግረዋል፡፡ እንዚህ  ባለፈው በምርጫ ሳቤያ ጥርስ የተናከሱት  እጩ ፕሬዜዳንታዊ ተመራጮች  ምርጫው  ቢጭበረበር  እንኳን  ተሸናፊው ወገን ቅሬታ ካለው  አግባብነት  ወዳለው  የፍትህ አካል  ከመሄድ  ውጪ  አንዳለፈው   ድህረ  ምርጫ ውዝግብ ዜጎች  ቢላዋ ፡ሜንጫ ፡ጦር ፡ እና   ጠመንጃ  እንዲያነሱ  እንደማይገፋፉ  በተለያዩ  አጋጣሚዎች  ቃል ገብተዋል፡፡ በ 2010 እኤአ  በተካሄደው  ህዝበ ውሳኔ አማካኝነት  በተገኘው  ከፍተኛ   የህዝብ ድምጽ  የጸደቀው   አዲሱ  የኬኔያ  ህገ መንግስት  ተመራጩ ፕ\ት ከ50% በላይ  የህዝብ ድምጽ ማግኘት እንዳለበት  የሚደነግግ ሲሆን  ሰሞኑን IPSOSበተባለ የህዝብ እሰተያየት ማሰባሰቢያ ተቋም አማካኝነት  የተገኘ ቅድመ ምርጫ ግምት ለኡሁሩ ኬኔያታ 44.8% ብልጫ  የሰጠ ሲሆን  ጠ\ሚ\ር ራያላ ኦዲንጋ  በ44.4% እንደሚከተሉ  ግምት ሰጥቶ ነበር፡፡ የቁጥሮቹ ተቀራራቢነት  የመርጫውን  ምን ያህል አጓጌነት እና  በብርቱ ፉክክሮች   ይታጀበ  መሆኑን የሚያመላክት  ሲሆን  ማክሰኞ እለት የተቆጠሩ የድምጽ ካርዶች  ውጤት  አንደሚገልጹት  ከሆነ  14.3 ሚሊዮን ህዝብ ለምርጫ ተመዝግቦ 70 ከመቶው ድምጹን ለማሰማት  በአገሪቱ በሚገኙ  30 ሺህ የምርጫ ጣቢያዎች  የሚፈልገውን መሪ ለመምረጥ በወጣበት የኬኒያው ፕሬዜዳንታዊ  ምርጫ ኡሁሩ ኬኒያታ ተቀናቃኛቸው  ጠ\ሚ\ር ራያላ ኦዲንጋን 56%  ለ 40% በሆነ የድምጽ ብልጫ እየመሯቸው እንደሆኑ ዘገባዎች ይገልጻሉ ፡፡   ይህ ምርጫ ሙሉ በሙሉ ነጻ እና  ሰላማዊ ነው ባይባልም ምርጫውን ተከተሎ   የቱሪስት  መነሃሪያዋ   የወደብ  እና  ሁለተኛ ከተማ ሞምባሳ  “ኬኔያዊ አይደለንም በሚሉ ወይም እንገነጠላለን የሚል አቋም ባላቸው”  ወገኖች እና በጸጥታ ሃይሎች መካከል በተከሰተ ግጭት 5 ፖሊሶች እና በረካታ ሴቬሎች  መገደላቸው ታውቋል፡፡ይሁንና የተፈጠረው  ድንገተኛ ግጭት መራጮች ድምጻቸውን ከመስጠት አላገዳቸውም  ተብሏል፡፡ጋሬሳ በተባለ ሰሜናዊ አካባቢም መጠነኛ ችግሮች እንደነበሩ ከ መዲናይቱ  ናይሮቢ ተላንትና (ማክሰኞ  እለት)  የወጡ  ዝገባዎች ይናገራሉ፡፡

ምንም እንኳን  የኬኒያው የ ፕሬዜዳንታዊ ምረጡኝ  ዘመቻ  በአመዛኙ  እንደተቀረው የ አፍሪካ አህጉር የምረጡኝ  ዘመቻዎች  በጎሳ ፖለቲካ ፡በመሬት የባለቤትነት ጥያቄ  እና  ፖለቲካዊ አመለካከቶች ዙሪያ   ያተኮረ ቢሆንም   ኬኔያዊያን  ተቀዋሚዎች  ሆኑ  ገዢው መንግስት እንደ እኛ አገሩ  ምርጫ  97  “ጨዋታው   ፈረሰ ዳቦ ተቆረስ  “አይነት  አካሄድ  ሳይከተሉ  ወይም ተቃዋሚዎች  ከምርጫው በሁዋላ   የፖለቲካው  ምህዳር ጠቧል ጫናውም በዝቶብናል…ወዘተ  ብለው  እራሳቸውን ከ እነ አካቴው ከውድድር እንዳራቁበት  እና አገዛዙም በተቃዋሚዎች ላይ የተለያዩ የማግለያ ዘዴዎችን  በመጠቀም  ፈላጭ ቆራጭነቱን  አንዳረጋገጠበት  አካሄድ ሳይሆን  ኬንያዊያን   ከምርጫው ጋር  በተያያዘ  ለተፈጸመው የሰላማዊ ዜጎች  ህይወት መጥፋት እና የንብረት ውድምት  በቀጥታ ይሁን በተዘዋዋሪ  በህግ የሚጠየቁ   ወገኖች  ተጠይቀው  ገሚሱም ለተፍጸመው ስህተት በ አደባባይ ይቅርታ ጠይቀው   በረካታ ተበዳዮችም  እንደ  አንዳንድ  አገር መራጮች በደረሰባችው  ጠባሳ ምክንያት ተሸማቀው “እናቴን ያገባ ሁሉ  አባቴ  ነው”  ባለማለት   ወይም ከምርጫ ባለመሸሽ በተቃራኒው  ቁጥራቸውን አብዝተው  ወደ ድምጽ   መስጫ ጣቢያዎች   መሰባሰባቸው  ለተቀረው የአፍሪካ  አህጉር  አምባገነኖች  ሆኑ ተቃዋሚዎች    ነን የሚሉ  ጥሩ  ትምህርት የሚሰጡ የመስላሉ፡፡ ይህ ማለት  ግን ደሀር ምርጫውን ተከትሎ በደረሰው  ችግር ሳቢያ የሁሉም  ኬኔያዊ እምባው  ታብሶለታል ማለት አይደለም፡፡ ዛሬ ድረስ በመቶ ሺህዎች  የሚቆጠሩ ኬኒያዊያን ከተሰደዱበት  አካባቢ  ወደ ትውልድ ሰፈራቸው  ለመመለስ ብዙ ፈተናዎች  ከፊታቸው ተደቅነውባቸው  ይገኛሉ ፡፡ አያሌ የድህረ 2007\2008 እኤአ ምርጫ ሰልባዎች  ተመሳሳይ  የብቀላ እርምጃ  እንዳይወሰድባቸው  ቀደም ብለው  ሽሽትን የመረጡ  ቢሆኑም  በምርጫው ሳቢያ ዛሬም ድርስ የስጋቱ ደመና  በተወሰነ ደረጃ ቢኖርም  ምርጫው ከተሳካ  ኬናዊያን ምርጫቸውን  የተሳካ ምርጫ ለማድርግ  የተጓዙበት  ሰላማዊ እና ዴሞክራሲያዊ መንገድ ከጎርቤቶቻቸው አልፎ  ለምእራባዊያን ጭምር  ትምህርት ሰጪ ነቱ ቀላል አይሆንም ፡፡

3 Responses to ከኬኒያው ፕሬዜዳንታዊ ምርጫ ምን እንማራለን?

  1. Asnake Reply

    March 9, 2013 at 1:27 pm

    There is noting that we learn from the Kenyan election. It is no difference from that of ours. Because the canvassing and the process were largely peaceful. But when it comes to the announcement of the results, the other party has not accepted it. It just doomed. It is reminiscient of the 2005 election in Ethiopia. So Mr. writer, what is it that you want us to learn from the Kenyan election. It sounds that you prepared your artilcle and posted it here assuming that it would be an exemplary.

    If there is anything worth learning from this election, it is for the opposition parties in Ethiopia.They should learn to go to the supremem court if they feel that there was some vote rigging. That was what Raila Odinga’s party did.
    Thabk you

  2. guraferda Reply

    March 8, 2013 at 1:11 pm

    I disagree, Ethiopians and Kenyans have different attitude towards freedom and right. Kenyans are mature and they clearly understand the meaning of the lack of freedom. They don’t unnecessarly bow for ruling powers. I 2007, they forced the winning party to form a coalation government. We could have done or at least tried in 2005. Instead, we gave away 200 precious lives and went home and slept in peace! This is shame and this kind of shame does not exist in Kenya.

  3. Abiy Ethiopiawe Reply

    March 6, 2013 at 10:29 am

    የኬንያን የምርጫ ሂደት በቴሌቬዥን ሳይ፣እኔም መስሎኝ ነበር፤የኢትዮጵያ ሕዝብ ስለትግል ስልት መማር ያለበት፤ዳሩ ግን አይደለም።ሃያ ሁለት ዓመታት መማርም ያልቻለው እና መማር የነበረበት የጉጅሌው ቡድን፣መንግሥት ተብዬው ነበር።አሁንማ መማር አይችልም ምክንያቱም እጁ ብቻ አይደለም ጣዕረ-መንፈሱ ሳይቀር በደም ተጨማልቋል።የሚያሳዝነው ግን አልሰሜዎች እየተንጋጉ መቀላቀላቸው ነው፤ጥቅም አይሉት ሥልጣን መንፈሳዊ አባቶች ሳይቀሩ ዋኙበት።እናም ወደዋናው ቁምነገር ስንመጣ ለእናቷ ምጥ አስተማረች ሆነና በግድ ኢትዮጵያ የትግል ስልት መማር ያስፈልጋታል።በዚህ መሰረታዊ ሓሳብ እስማማለሁ፤ዳሩ ግን እንዴትና ለምን ብትሉኝ በቀላሉ ላብራራው።
    በአገራችን ኢትዮጵያ ውስጥ ከሙስሊሙ(የኢትዮጵያ ዖርቶዶክስ አይወራም)አንድነቱን፤ከውጭ ኢትዮጵያውያን ደግሞ የነፍስ-ወከፍ የትግል ፍላጎቱን፣እንደጥሩ አብነት እንውሰድ።በሌላ በኩል ከኬንያ ሕዝብ እና መንግሥት ዲሞክራሲያ ፉክክሩን እና ከመጣላቸው ደግሞ ከኤርትራ የሕዝብ አመፅ፣ገፈቱን ልንቋደስ ይገባናል።
    የኬንያው ትግል እኛ ለዲሞክራሲ ከምናስበው የትግል ዓይነት በይዘት በጣም የሚለያየው ይህን”የዘረፍኩትንስ…ማን ሊበላብኝ”የሚለው የባለሥልጣናቱ ወገን አስተሳሰብ ግፍ አምጦ ስለሚፈነዳ ግዴታ “በግድ መወገድን” ይፈልጋልና ነው።የኤርትራው አምባገነን ግን በየለየለት የሕዝብ እምቅ አመፅ ያለገደብ ስለሚፈነዳ ፍንጥርጣሪው የኛን የትግል አመፅ በቀላሉ ያቀጣጥለዋል፤ይፈፀም ዘንድ ለዚያ ያድርሰን።
    ለማጤቃለል እኛማ ተስፋ አስቆራጭ ትግሎችን በየፈርጁ ከሰሜን አፍሪቃ ወላፈን እያየን ያለፈን ስለሆነ የእስልምና ተከታዮች ያነሱትን አመፅ ለመቀላቀል እናጠላልፋለን እንጂ በራሳችን አነሳሽነት የሚጠበቅብንን ያህል ያጠናከርነው የለም፤ለዚህም ነው እነታማኝ ከአገር አገር ሲንከራተቱ በርቱልኑን የሚሸከሙት።ይህም አባባሌ እግዜር የሚያመጣልንን ቢያንስ በአግባቡ እንድንጠቀምበት ዛሬውኑ በመረጥነው ፓርቲ እንደራጅ፤”ሠርገኛ መጣ”እንዳይሆንብን።ገለልተኛ ብሎ ነገር መኖር የለበትም፤ለዚህም ድህረ-ገጾች ከፍተኛ ሚናዎችን ሊጭወቱ ይገባል።ምክንያቱም የምንማረው ከእነሱም ነውና።

    ኃያሉ እግዚአብሔር አገራችንን እና ሕዝቧን ይጠብቅልን።

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>